WWW.CHFPN.PL

Wiedza przyrodnicza - nauka - religia

WIEDZA PRZYRODNICZA - NAUKA - RELIGIA
A SPÓR POMIĘDZY MONIZMEM I PLURALIZMEM BYTOWYM
O. Prof. Piotr Lenartowicz SJ
Referat przedstawiony podczas konferencji ChFPN "Bryza"
Kościelisko 2010

„A wiedza,
 nie zważając na protesty
filozofów i metodologów,
rozwija się nadal”

(parafraza ostatniego zdania
książki W. Sadego
Spór o racjonalność naukową, 2000)

 To zdanie w oryginale brzmiało:
„A nauka, nie zważając na protesty postmodernistów, rozwija się nadal.”

  • Przyrodnicy mówią swoje,
  • filozofowie swoje,
  • metodolodzy mówią swoje,
  • ludzie bardzo serio traktujący religię – swoje.

Każdy POWINIEN – jakoby – poruszać się w swojej przegródce, ale NIE POWINIEN – broń Boże – przekraczać jej granic. Stanisław Lem nazwał to „padaniem plackiem przed Św. Metodologią.” (Doskonała Próżnia, 1971/9)

 Powiem tak: W moim prywatnym przekonaniu, największy konflikt i najgłębsze źródło fragmentaryzacji poglądów nowoczesnego myśliciela (przyrodnika, filozofa, laika), to konflikt pomiędzy postawą poznawczą aktualnej, historycznej mentalności naukowej, a postawą poznawczą odwiecznej, ponad-historycznej mentalności religijnej. Od wielu lat panuje moda na to, by ten konflikt zaklejać, zamazywać, pod bzdurnym (moim skromnym zdaniem) hasłem: „Nie ma konfliktu pomiędzy nauką a wiarą”. Oczywiście nie wykluczam z góry, że jakaś rozsądna zgoda jest teoretycznie możliwa. Jednak

  • czymś innym jest zamykanie się w bezkonfliktowym archipelagu monad światopoglądowych, akceptacja Teorii Dwóch (lub więcej) Prawd,
  •  a czymś innym jest zbadanie i ewentualne uznanie wartości poznawczej stanowiska obu stron.

Nasze podręcznikowe i bardzo pochlebne patrzenie na „naukę” jest podobne do świata baśni, w których wszystko było „czarno-białe lub do podręcznika krystalografii, w którym siatki kryształów są narysowane bez powszechnie występujących skaz i wtrętów.

To abstrakcyjne widzenie „naukowości” pomija – jako nieistotne – rozmaite naukowe „wpadki”.

  • Alchemia,
  • Teoria preformacji,
  • Grahama koloidalna teoria białka,
  • Pawłowa uogólniona teoria odruchów warunkowych,
  • Neurofizjologiczne uproszczenia związane z pojęciem sprzężenia zwrotnego,
  • rozmaite mity n.t. DNA i jego tajemniczej mocy,

 oraz inne – stare i nowoczesne – absurdy, przechodzą po kryjomu, bez „szumu”, w podręcznikowy „niebyt”, chociaż przez całe dziesięciolecia były treścią wykładów i natchnieniem kosztownych eksperymentów, dokonywanych przez znanych i uznanych naukowców.

  • Tragedia Kammerera,
  • fałszerstwo z Piltdown,
  • mistyfikacja pt. „Ramapithecus”,
  • ostracyzm wobec eksperymentów Landa,

to tylko niektóre, konkretne skutki kagańca pojęciowego, skonstruowanego przez filozofów i wmówionego przyrodnikom. Jednak studenci bardzo rzadko dowiadują się, na czym polegały błędy porzuconych teorii. I tak nowe pokolenia popełniają na nowo błędy całkiem starożytne.

 Wyidealizowana wersja „nauki” to tylko jedna strona medalu. Z drugiej strony, istnieją ludzie, którzy w swoim fanatyzmie – np. ze źle pojętych względów religijnych – koncentrują swoją uwagę tylko na tym, co na przestrzeni wieków było intelektualną hańbą nauki. Takie selektywne wpatrywanie się we „fusy naukowości” stanowi dla tej grupy ludzi usprawiedliwienie, by ignorować osiągnięcia wiedzy przyrodniczej (np. kwestionować rekonstrukcje odległej w czasie przeszłości geologicznej, oczywiste zjawiska instynktowne obserwowane u człowieka, lub jego różnorodne związki ze światem zwierząt ... itd., itp.). Tylko nieliczni zdają sobie sprawę zarówno z trwałych osiągnięć, jak i przemijających iluzji jakim podlega „świat nauki”.

 Zupełnie podobnie ludzie postępują z religią. Tu też występuje podobna „trójznaczność”.

  • Jedni kultywują wyidealizowane, „odcedzone” pojęcie religii,
  • inni połykają pojęcia religijne bez odcedzania,
  • inni jeszcze widzą w religijności same fusy.

Dla dobra samej religii jest rzeczą ważną, aby pamiętać o jej nadużyciach i błędach. Rzecz jednak w tym, że religijność „odcedzona”, „oczyszczona” (wyidealizowana), jest zastanawiająco i zaskakująco podobna, wręcz identyczna, zarówno u plemion „dzikich”, jak i „oswojonych”, u chrześcijan i niechrześcijan. Niezależnie od epoki historycznej, kontekstu kulturowego, niezależnie od strefy geograficznej, religia zawiera ważne, fundamentalne identyczności.

Podobnie, jak identyczne są kształty konkretnych kryształów NaCl – jeśli abstrahować od ich jednostkowych nieregularności i „naleciałości”. Tylko ci, którzy religię utożsamiają z „fusami”, pozostałymi na sitku, traktują religijność jako zbiór luźnych, irracjonalnych, wewnętrznie sprzecznych przekonań, nie mających wspólnego jądra, innych w każdej epoce historycznej oraz innych na każdym kontynencie.

Gdyby w krystalografii, ktoś koncentrował się tylko na osobliwościach poszczególnych, konkretnych kryształów, też nie odkryłby tego, co nazywamy „wyidealizowaną siecią przestrzenną”.

Tak więc – w moim przekonaniu – zarówno „naukowość”, jak i „religijność”

  • inaczej wyglądają przed cedzeniem,
  • inaczej po cedzeniu,
  • a jeszcze inaczej w świetle samych swoich błędów.

Przejdźmy teraz do fundamentów i do samych – wzajemnych – fundamentalnych oskarżeń.

Główny zarzut wysuwany przeciwko nowoczesnej mentalności „naukowej” to Zarzut Ograniczania (tzw. redukcjonizmu).

Główny zarzut stawiany mentalności religijnej to Zarzut Zaśmiecania (fikcjami).

 Aktualna – statystycznie rzecz biorąc – mentalność naukowa charakteryzuje się niewzruszoną wiarą w monizm materialistyczny (MM). Istnieje, jakoby, tylko jedna substancja (materia) a na niej „zmarszczki” (w postaci galaktyk i pojedynczych planet, roślin i zwierząt, a także człowieka). Ta mentalność dominuje w „świecie nauki” już prawie 200 lat, a możliwe, że to zaczęło się jeszcze wcześniej, przed Rewolucją Francuską.

Natomiast licząca tysiące lat mentalność religijna charakteryzuje się pluralizmem bytowym (istnieje Stwórca, Aniołowie, Demony, miliardy Osób Ludzkich, różne rodziny zwierząt i roślin, materia mineralna ciał astronomicznych).

Możemy się teraz zastanowić, czy monizm materialistyczny (MM) podręcznikowego przyrodoznawstwa należy do czystej, wartościowej warstwy „nauki” oraz zastanowić się, czy religia w swoim trwałym, ponadwiekowym kształcie może się pogodzić z tym monizmem, przenikającym całą nowoczesną biologię, etologię, psychologię. Spróbuję teraz ukazać te elementy konfliktu, które wydają mi się najważniejsze.

Aby tego dokonać, muszę najpierw odróżnić pojęcie „naukowości” od pojęcia „wiedzy przyrodniczej”. Co to jest „wiedza przyrodnicza”?

 Zilustruję to pojęcie na przykładzie. Buszmeni doskonale wiedzą, że wczesne stadia poczwarek niektórych motyli zawierają w sobie bardzo trujące substancje. Zatruwają więc nimi końce swoich strzał, pokrywając je potem łatwo rozpuszczalną we krwi zwierzęcia żywicą, która zastyga i chroni zatrute ostrze takiej strzały aż do momentu, gdy utkwi ono w ciele ofiary. Proces polowania jest więc oparty na „wiedzy przyrodniczej”.

„Dzicy” mieszkańcy Nowej Gwinei rozpoznają ok. 90% gatunków ptaków, które są na tamtym terenie rozpoznawane przez profesjonalnych ornitologów. To też jest przykład wiedzy przyrodniczej. Choć nie jest ona wykładana na uniwersytecie, wciąż jest wzbogacana i przekazywana ustnie z pokolenia na pokolenie. Przetrwanie w trudnych warunkach klimatycznych jest możliwe dzięki głębokiej i wielostronnej wiedzy przyrodniczej tych „pierwotnych” plemion. Nasz cywilizowany biurokrata zginąłby marnie po paru dniach tam, gdzie całe rodziny Buszmenów żyją sobie dostatnio (na swój sposób) i bezpiecznie – właśnie dzięki owej niesformalizowanej i często nie zwerbalizowanej wiedzy, dotyczącej „znaków na niebie i na ziemi.”

„Wiedza przyrodnicza” jest niezależna od postawy filozoficznej i niezależna od postawy religijnej. Historia greckiej astronomii, jej pomiary i osiągnięcia – pomimo prymitywnych metod i innej otoczki kulturowej – może być tu doskonałym przykładem. Hipparch ocenił cykl precesji osi ziemskiej na ok. 25 tys. lat i pomylił się tylko o ok. 5%! Arystoteles tak opisał proces embriogenezy kurczęcia, że dopiero XIX-wieczne badania zdołały ten opis wzbogacić nowymi szczegółami.

 Pionierskie doświadczenia Driescha nad larwami jeżowców są powtarzalne i takie pozostaną do końca świata, choć sam Driesch został praktycznie, w środowisku naukowym, objęty ostracyzmem za swoje witalistyczne (czytaj pluralistyczne) poglądy. Prawie nikt dziś nie wie, że to właśnie Driesch jest nowoczesnym pionierem klonowania, a nie Spemann, który dostał nagrodę Nobla i który potem też „stoczył się na dno” witalizmu (i to znacznie gorszej, niż u Driescha jakości).

Można zatem powiedzieć, że pewna, znacząca część naszej wiedzy o rzeczywistości została nagromadzona niezależnie od monistycznych „ograniczników” i niezależnie od pluralistycznych „śmietników”. O zaśmiecaniu ludzkiej wyobraźni religijnymi zabobonami napisano wiele. Ja – w sposób oczywiście stronniczy – ograniczę się tylko do krótkiego omówienia ograniczeń, które monizm wprowadza do samego opisu rzeczywistości.

 Jakie ograniczenia zawarte są w metodologii monizmu materialistycznego?

Pierwsze fundamentalne ograniczenie MM polega na przyjęciu tezy, że: pojęcie całości nie ma źródła w przedmiocie badań, ale wynika ono ze specyficznych właściwości dynamiki ludzkiego podmiotu. Obiektywizacja „całości” prowadziłaby – jakoby – do „wskrzeszenia wszystkich teleologicznych upiorów”. Pluralizm substancji ma tu podcięte korzenie. Jeśli w opisie zjawisk nie pojawia się całość lub „całość” oznacza jedynie „wszystkość”, „cały Kosmos”, to powrót do pluralizmu bytowego jest – w moim przekonaniu – niemożliwy.

 Drugie fundamentalne ograniczenie MM polega na przyjęciu tezy, że: dynamika selektywna (prawa przyrody) zawsze jest pochodną struktur przestrzennych, a nigdy na odwrót (za wyjątkiem wydarzeń skrajnie mało-prawdopodobnych, z reguły jednorazowych). Tam gdzie nie ma struktur, dynamika – z monistycznego założenia – jest nieselektywna (ulubionym modelem są tu ruchy Browna).

Trzecie fundamentalne ograniczenie MM polega na przyjęciu tezy, że: wszelkie formy dynamiki sprowadzają się do oddziaływań typu newtonowskiego (actio et reactio), czyli do „ruchów przechodnich” (w terminologii AT). Arystotelesowskie pojęcie specyficznego dla form żywych ruchu immanentnego (actio immanens) jest a priori wykluczone z opisu. Na samym wstępie zostaje więc wyeliminowana obiektywna podstawa wyróżniania rozmaitych żywych form substancjalnych. Wykluczenie actio immanens – pragnę to podkreślić – dokonywane jest przez MM na poziomie opisu – a nie dopiero na poziomie interpretacji.

Te trzy wykluczenia – powtarzam się, wiem o tym – dotyczą nie tylko samej interpretacji danych przyrodniczych, ale – i to jest dramat – uniemożliwiają (ze „względów naukowych” i „metodologicznych”) taki opis przedmiotu, w którym np. prymat dynamiki nad strukturą byłby dostrzegalny, oczywisty. Wykluczenie pewnych form opisu sprawia, że stawianie pewnych pytań jest jakoby bezpodstawne, a co za tym idzie, nie ma sensu na takie pytania odpowiadać.

 Aby zmieścić się w ramach czasowych tego referatu nie będę wdawał się w omawianie trzeciego wykluczenia. Pojęcie actio immanens w odniesieniu do biologii opisała dokładnie Koszteyn (2003), a tekst tego opracowania jest dostępny w internecie. Tutaj ograniczę się tylko do dwu pierwszych wykluczeń: tego, które dotyczy pojęcia całości oraz tego, które dotyczy relacji pomiędzy dynamiką i strukturą.

 Monizm dyktuje kierunki poszukiwań i rozwiązań teoretycznych:

  •  „Jeśli dostrzegasz ograniczenia dynamiki to musisz szukać struktur ograniczających tę dynamikę – choćby do ‘końca świata’ – bo sama dynamika jest zawsze bezkierunkowa”.
  •  „Zachowaj wiarę w priorytet struktur materialnych”.
  •  „Uwierz w priorytet struktury mózgu, priorytet struktury neuronów, priorytet struktury DNA, lub innego polimeru i nie daj sobie tej wiary wyperswadować”.
  •  „Zaglądaj do pustej szuflady i szukaj – tam musi być schowane to, czego szukasz – struktura.”

 W tym miejscu muszę (stronniczo) wstawić swój arystotelesowsko-tomistyczny (AT) komentarz. Wg AT to dynamika biologiczna buduje struktury z materiału – tak jak Pan Twardowski nie rękoma, ale swoją „czarnoksięską mocą” ukręcił bicz z piasku!

 Tak wygląda czarownica wyposażona w czarodziejską różdżkę

Wg AT biologiczne struktury przestrzenne są jedynie narzędziami, tak jak lornetka jest narzędziem dynamiki poznawania, a różdżka wróżki narzędziem dynamiki czarowania. Jedynie dynamika poznawania jest „czystą” dynamiką. Jej „nieczystość” – w przypadku bytów biologicznych – polega (wg AT) na tym, że bez narzędzi, wykonanych z materii, ta dynamika poznawania nie może się ujawnić. Monistyczna wiara w fundamentalny priorytet struktur przestrzennych ma więc swoje wielorakie konsekwencje epistemologiczne. Widać to wyraźnie w powszechnie stosowanych procedurach interpretacji szczątków hominidów (naszych przodków z epoki zlodowaceń), w ich klasyfikacji i w rekonstrukcjach ich „poziomu inteligencji” na podstawie rozmiarów i kształtu mózgu.

 Obecnie spróbuję zilustrować to, co AT nazywa niearbitralnymi całościami („niepodzielnościami”).

 Istnieją przynajmniej trzy rodzaje takiej niepodzielności:

  • funkcjonalna (in effectu, docelowa), np. maszyna, wiatrak, zegarek,
  • rozwojowa (in fieri, celowa), np. budowanie maszyny, wiatraka, zegarka,
  • istotowa (in causa, intencjonalna), np. wynalazca i konstruktor maszyny, wiatraka, zegarka.

Ilustracją całości docelowej, funkcjonalnej (in effectu) może być odkryta nie tak dawno nano-maszyna zwana syntazą ATP.

Syntaza ATP.Wg Oster G., Wang H. (1998) oraz Oster G., Wang H. (2000).

W 1997 Boyer i Walker otrzymali Nagrodę Nobla za rozszyfrowanie mechanizmu działania tego enzymu, który jest w tysiącach identycznych kopii budowany przez wszystkie żywe komórki – od bakterii począwszy, a na człowieku skończywszy. Ten enzym to dwa nanosilniczki posiadające obrotowy, wspólny trzpień. „Górny” silniczek (F0 ) jest napędzany gradientem protonów (ΔμH+), czyli prądem elektrododatnim. Jeden obrót tego silniczka dokonywany jest w 12 etapach (u niektórych organizmów może ich być trochę więcej, lub mniej, zależnie od liczby elementów oznaczonych na poprzedniej rycinie literą C).

Tak wygląda, w ogromnym powiększeniu, pierścień cząsteczek białka C, które stanowi główną strukturę silniczka F0 .

 [Seelert, H., Poetsch, A., Dencher, NA, Engel, A., Stahlberg, H. & Muller, DJ (2000) Nature 405, 18–19. 34.]

W silniczku F0  wykorzystywane są: różnica stężenia jonów wodoru (protonów) na granicy błony wewnątrz-komórkowej, w której osadzona jest struktura ATPazy, bezładne, termodynamiczne „miotania” się jonów H+, oraz prawa elektrostatyki. Sam silnik γskłada się z pierścienia 12 identycznych cząsteczek, które przekazują sobie kolejno pojedyncze jądra wodoru. W ten sposób dochodzi do obrotu nieco wygiętego trzpienia, który oznaczony jest literą γ i który sięga głęboko we wnętrze drugiego silniczka obrotowego (F1 ). Całkowity obrót trzpienia w tym „dolnym” nanosilniczku dokonuje się w trzech skokach (po 120o każdy). Wewnątrz F1  obrót trzpienia o 120o wymusza reakcję syntezy: ADP + Pi + ponad 30 kJ = ATP we wnętrzu białek α i ß z których zbudowany jest silniczek F1. [ATP jest cząsteczką makroergiczną, rodzajem uniwersalnego paliwa, używanego w procesach biosyntezy, dynamice mechanicznej … itp. przez wszystkie, znane nam formy żywe.]

Dwusilnikowa ATPaza może działać w obie strony. Może (jak opisano wyżej) dzięki energii gradientu H+ produkować z surowca ADP i Pi (ortofosforanu) cząsteczki ATP. Może też, dzięki energii hydrolizy (rozpadu) cząsteczek ATP, pompować jony wodoru (protony) powiększając w ten sposób poziom gradientu H+.

Wydajność obu tych procesów jest bardzo bliska 100%. To dowodzi maksymalnego wykorzystania praw materii chemicznej w dynamice tej nanomaszyny. Równocześnie jest rzeczą oczywistą, że jakakolwiek modyfikacja struktur F1 lub F0 prowadziłaby do zmniejszenia wydajności, względnie do całkowitego załamania się dynamiki enzymatycznej. Mamy tu doskonały przykład integracji (niepodzielności) struktur determinujących dynamikę maszyny molekularnej. W tym dynamicznym, a nie statycznym sensie ATPaza wodorowa jest równocześnie – choć pośrednio – ilustracją innego typu niearbitralnej całości (niepodzielności), czyli dynamiki rozwojowej (integratio in fieri), w toku której, w żywej komórce są nieustannie budowane nowe, identyczne nanomaszyny i syntetyzowane ich molekularne komponenty, które nie występują w materii mineralnej.

 Przykład syntezy ATP jest interesujący również i dlatego, że w organizmie dorosłego człowieka produkowane jest ok. 50 kg tego związku na dobę, ale podczas wysiłku fizycznego ta liczba może być wielokrotnie – nawet dziesięciokrotnie – większa. Oczywiście, mamy tu do czynienia z „obiegiem zamkniętym”. „Zużyte” cząsteczki ATP są regenerowane z poziomu ADP, Pi i energii gradientu H+.

 Poznanie szczegółów procesu biosyntezy ATPazy (całości in fieri) nie oznacza, że rozumiemy działanie przyczyny sterującej tym niewyobrażalnie szybkim i precyzyjnym procesem. Czyli nie wiemy – jak dotąd – czym jest całość sprawcza (integratio in causa). Wielu zwolenników MM, w oparciu o wiarę w struktury, stawia na polimer DNA. W moim przekonaniu, gdy będziemy koncentrowali naszą uwagę na gotowych, fascynujących skądinąd strukturach możemy stracić z oczu i myśli znacznie bardziej fascynujące źródło tych struktur. W ten sposób zapominamy o problemie jaki stawia błyskawiczna i selektywna synteza tych struktur. Pajęczyna sama złapie – być może – niejednego owada, jednak prawdziwy sekret tej sieci tkwi w procesie jej konstruowania przez pająka.

 Prymat dynamiki, a zarazem jej całościowość mogą być też zilustrowane innym przykładem, który powinien być zrozumiały nawet dla laików. Pokażę teraz na czym polega dynamika regeneracji i jak ściśle wiąże się ona z problemem genezy struktur.

 Kühn (1972/422) przytacza doświadczenia Bondiego (1955) nad odcinaniem głowy (ze zwojami tkanki nerwowej – odpowiednikiem mózgu – oraz różnorodnymi czujnikami zmysłowymi) jednego i tego samego osobnika wypławka czarnego (Dugesia lugubris).

Schemat doświadczenia Morgana (1907) nad regeneracją głowy u wypławka Planaria maculata. Wg Kühna (1972/419).

Po 15 kolejnych amputacjach głowy czas regeneracji się nie wydłużał. Kühn dochodzi do wniosku, że zdolność wypławka do odbudowy zniszczeń strukturalnych „jest praktycznie nieograniczona”. Doświadczenie Bondiego dowodzi, że poważne zniszczenia struktur nie okaleczają dynamiki strukturotwórczej. Równocześnie to doświadczenie ukazuje, że dynamika strukturotwórcza posiada wyraźny, nielosowy kres – a jest nim odtworzenie fizjologicznie pełnosprawnych struktur głowy. Jednym słowem: Struktura zostaje okaleczona, a dynamika pozostaje nienaruszona!

Przedstawiony zostanie teraz schemat najważniejszych (z punktu widzenia biologicznego) form całości. Wszystkie, poza jedną, są całościami dynamicznymi. Dla zrozumienia schematu, który zaraz pokażę, konieczne jest odróżnienie tego, co w AT nazywa się porządkiem zaistnienia, od tego co jest nazywane porządkiem poznawania.

 Porządek poznawania:

  1. „chodzenie” zegara
  2. produkowanie zegara
  3. wynalazca/konstruktor

 Porządek zaistnienia:

  1. wynalazca/konstruktor
  2. konstruowanie zegara
  3. „chodzenie” zegara

Rozważmy teraz:

 A. Całościowość (in causa) konkretnej substancji, np. królika, skowronka, Pana XY (taka całość zawiera się np. w zapłodnionej komórce konkretnej żywej substancji). [Zegarmistrz]

B. Całościowość (in fieri) układów rozwojowych, czyli zjawisk prowadzących do powstania struktur przestrzennych konkretnego, jednego z wielu, układu funkcjonalnego (np. embriogeneza, biosynteza nanomaszyny). [Budowanie zegara]

C. Całościowość (in effectu) biernych struktur układu funkcjonalnego (np. nanomaszyny, systemu kości, struktur DNA, oka, mózgu, neuronów). [zegar stojący]

D. Całościowość (niepodzielność) dynamiczna (in actu ultimo), czyli zależność dynamiki od właściwości, liczby, skali, orientacji przestrzennej wszystkich części konkretnego układu funkcjonalnego na raz. [zegar „ chodzący”]

Porządek zaistnienia: A. > B. > C. > D.
Porządek poznawania: D. > C. > B. > A.

W porządku „zaistnienia” najpierw występuje „czynnik organizujący”, potem następuje budowanie struktur, a na samym końcu wykorzystanie tych struktur w takiej czy innej formie behawioru. Czynnik organizujący jest praktycznie niedostrzegalny. Ale z całą oczywistością obserwujemy etapy powstawania kurczaka w jaju kury. Ostatecznie wykluty z jaja kurczak zachowuje się jak kurczak (co nazywamy mądrze behawiorem).

Czy w porządku „poznawania” najpierw znajdujemy mózg i odkrywamy więź pomiędzy jego dynamiką a jego strukturą? Nie, to jest bzdura! Najpierw poznajemy behawior, dynamikę osobnika danej formy żywej! Dopiero potem poznajemy relację pomiędzy tym behawiorem a anatomią i neuronalną strukturą mózgu. Potem dociekamy jak doszło do zbudowania mózgu (skąd się wziął materiał i jak przebiegała jego obróbka). Na samym końcu zaczynamy się domyślać jakie cechy musiał posiadać „czynnik organizujący”, by móc skonstruować ten mózg.

„Czynnik organizujący” – może być traktowany jako struktura materialna (np. polimer DNA), lub jako dynamika teleologiczna, „duchowa”, dusza wegetatywna, sensytywna, czy jak ją tam zwał. Możemy założyć monizm, czyli absolutny priorytet materii mineralnej. Możemy założyć pluralizm, czyli priorytet dynamiki całościowej, teleologicznej. Możemy spierać się o to, do jakiego stopnia „wiedza przyrodnicza” wspiera „naukowe” założenia monizmu, a do jakiego stopnia wspiera pluralistyczne przekonania religijne. Bo pluralizm nieuchronnie prowadzi do poznania Stwórcy – moim skromnym zdaniem.

Jeżeli pluralizm bytowy jest iluzją, to religia jest śmietnikiem zabobonów a dyskutowanie, dialogowanie o „istnieniu lub braku konfliktu” nie ma sensu.

Zakończę cytatem z Lema. Lem nie pisze o monizmie i pluralizmie, ale o intencjonalności, i to intencjonalności Źródłowej, Pierwotnej. Jest to – w moim przekonaniu – sugestia, że oprócz materii mineralnej „duchy jednak istnieją”. A tym samym opuszczamy monizm i wkraczamy w pluralizm. Oddajmy teraz głos Stanisławowi Lemowi!

 „Pierwotnie Nauka zderzała się z Wiarą, co dawało znane, często okropne skutki, których Kościoły po dziś dzień co nieco się wstydzą, i to, chociaż Nauka wybaczyła im milcząco dawniejsze prześladowania. W końcu doszło do stanu ostrożnej neutralności między Nauką i Wiarą: jedna stara się nie wchodzić drugiej w paradę. Skutkiem owej koegzystencji, dość drażliwej, dość naprężonej, stało się zaślepienie nauki – widome jako omijanie przez nią miejsca, w którym spoczywa idea Nowej Kosmologii. Idea ta wiąże się ściśle z pojęciem Intencjonalności, czyli tym, które jest niepozbywalne dla wiary w Boga osobowego, bo stanowi jej opokę. Przecież, podług religii, Bóg stworzył świat aktem woli i zamysłu, to znaczy – aktem intencjonalnym. Tym samym Nauka uznała owo pojęcie za podejrzane, a wręcz nawet zakazane. Stało się ono w niej tabu. Na terenie nauki nie wolno było się nim nawet zająknąć, z obawy przed popadnięciem w śmiertelny grzech odchylenia irracjonalistycznego. Ten lęk zagwoździł nie tylko usta, lecz i mózgi uczonych.”

 Lem S. (1971) Próżnia doskonała. Czytelnik, Warszawa, str. 210

 
Copyright (c) 2000 - 2018 Ruch Nowego Życia
All Rights Reserved
[ created by hornet.com.pl ]
WEB interface